LỜI MỞ ĐẦU:

Thời kỳ Edo tại khu phố Fushimi - Nhật Bản, các nghệ nhân đã cho ra đời những con búp bê, vật dụng trang trí dành cho trẻ em. Họ gọi chúng là “人形の久月 - Ningyou hisatsuki” (Búp bê của những tháng dài) hoặc “五月人形 - Gogatsu ningyou” (Búp bê tháng 5). Gọi như vậy là bởi vì theo như truyền thống, các bậc phụ huynh sẽ sắp đặt búp bê và các vật trang trí trong nhà vào ngày 5 tháng 5. Mục đích là để cầu mong cho các bé trai khỏe mạnh, bé gái xinh đẹp và dịu hiền. Đôi khi họ cũng trang trí nhân dịp lễ 七 五三 (Lễ dành cho bé trai tròn 3 - 7 tuổi và bé gái tròn 5 tuổi) và cả ngày sinh nhật của bọn trẻ. Các bậc phụ huynh sẽ ngừng trang trí khi bọn trẻ trưởng thành ở tuổi 20. Lúc đấy, búp bê và các vật trang trí sẽ trở vật thành kỷ niệm và được đặt ở nơi trang trọng nhất trong ngôi nhà. Trải dài khắp Nhật Bản, hầu như đi bất kỳ đâu, bạn có thể dễ dàng tìm thấy cửa hàng Búp bê Fushimi “人形の伏見屋 - Ningyou no fushimi ya”. Các loại búp bê và vật trang trí trong cửa hàng này bao gồm:

1/羽子板人形　- Hagoita ningyou 羽子板:
Hagoita: là một món đồ chơi của các bé gái, nó giống như cây vợt cầu lông được làm từ gỗ của cây xà bông, dâu bọt (Soapberries). Trước đây, người ta thường trang trí bằng cách vẽ hình cô gái hoặc cảnh vật lên mặt của cây vợt. Nhưng sau này, họ dùng cây vợt đó làm khung cho búp bê và gọi chúng là “羽子板人形　- Hagoita ningyou”

2/ 祝人形　- Iwai ningyou “Búp bê chúc phúc”
Thường là những con búp bê lãnh chúa, hoặc công chúa được đặt trong tủ kính. Đối với bé trai, các bậc phụ huynh mong chúng sẽ mạnh mẽ và có tinh thần “võ sĩ đạo” hay là “oai phong” như những lãnh chúa, tướng quân. Đối với bé gái, các bậc phụ huynh mong chúng thật hiền dịu, nết na và đẹp như một nàng công chúa.
3/ひな人形 - Hina ningyou
Với mong muốn cho trẻ em được [khỏe mạnh] và [hạnh phúc mãi mãi] nên các bậc phụ huynh sẽ bầy biện Búp bê Hina vào ngày lễ dành cho các bé gái (ngày 3 tháng 3). Về cơ bản thì bộ búp bê Hina này bao gồm “姫様 - Hime sama” (công chúa) và “殿様 - Dono sama” (hoàng tử). Cầu kỳ hơn thì có thêm các thị nữ, nô tỳ và cả vệ sĩ, cận vệ.


4/破魔弓 - Hamayumi “Phá ma cung”
Là vật trang trí để chào mừng bé trai đầu lòng hoặc để làm “正月飾り - shougatsu kazari” (vật trang trí năm mới) của người dân Nhật Bản. Với việc “chào mừng bé trai đầu lòng” thì ý nghĩa của nó giống như “cung dâu - tang bồng” của người xưa mà Nguyễn Công Trứ đã từng nói đến trong bài thơ “Nợ tang bồng”. Đã sinh ra, có mặt ở trời đất này (bắn cung lên trời, rồi tên cắm xuống đất) thì phải làm gì đó để “có danh với đời”. Hoặc là cung dâu với ý nghĩa xua đuổi tà ma để chúng không phá quấy đứa trẻ. Còn với ý nghĩa “mừng năm mới” thì chắc hẳn là để xua đuổi những điều xui xẻo, xúi quẩy của năm cũ. Trong bộ “破魔弓 - hamayumi” thì mũi tên được gọi là “破魔矢 - hamaya” (phá ma tên).


5/武士鎧 - Bushi yoroi “Giáp phục chiến binh”
Là một trong những đồ vật có mức giá cao hơn so với các loại búp bê, vật trang trí khác trong cửa hàng “Búp bê Fushimi”. Chúng thường là những bộ kiếm, cung, áo giáp và cả mũ giáp. Thường thì nhà nào có con trai họ mới mua về trưng bầy. Nhưng với giá cả đắt đỏ thì cũng hiếm khi thấy chúng xuất hiện trong những gia đình bình dân. Ngoài “武士鎧 - Bushi yoroi” với kích cỡ khá lớn thì có lẽ “武将兜　- bushou kabuto” (Mũ giáp lãnh chúa) dễ chấp nhận lựa chọn hơn. Do chỉ có một chiếc mũ giáp được đặt trang hoàng trên kệ hoặc trong tủ kính nên giá cả không đắt cho lắm.


         H.1: 武士鎧 - Bushi yoroi                                                   H.2: 武将兜　- Bushou kabuto

6/鯉のぼり - koinobori “Cờ cá chép”
Nguyên do một Samurai trong thời đại Edo nghĩ ra. “Cờ cá chép” được treo lên bắt đầu từ ngày đầu tiên của mùa mưa cho đến ngày 5 tháng 5 âm lịch. Nó cũng trùng vào ngày dành cho các bé trai với mục đích mong cầu sức khỏe, sự thăng tiến. Sau này người ta không dùng âm lịch mà thay vào đó là ngày 5 tháng 5 dương lịch. Nó cũng có ý nghĩa là: đánh dấu sự kết thúc của mùa xuân và bắt đầu mùa hè.


LỜI KẾT:
Nhật Bản là một trong những quốc gia có nhiều lễ hội, nghi lễ trong năm. Đôi khi khó mà nhận biết được ý nghĩa cụ thể của một đồ vật tượng trưng hay đồ vật trang trí nào đó, bởi vì họ thường kết hợp chúng lại với nhau. Bài viết nhằm mục đích giới thiệu các đồ vật được bầy bán trong các cửa hàng búp bê Fushimi “人形の伏見屋 - Ningyou no fushimi ya” , cũng như phục vụ việc tìm hiểu, học tập dành cho những bạn có sở thích với văn hóa Nhật Bản hoặc đang học tiếng Nhật.
--------------------
Nhật Ngữ Okayama